QUY TRÌNH KĨ THUẬT THỰC HIỆN ĐỔI MỚI SHCM THEO NCBH

(Kèm theo công văn số: 494 /PGD&ĐT-THCS, ngày 30/9/2013

 (V/v đổi mới, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của tổ chuyên môn)

1. Bước 1: Xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch bài học nghiên cứu

Cần xác định mục tiêu kiến thức và kỹ năng mà HS cần đạt được khi tiến hành nghiên cứu (sử dụng tài liệu về chuẩn kiến thức, kỹ năng ở từng môn học). Mục tiêu phải phù hợp với trình độ của HS, năng lực chuyên môn của GV cũng như chuẩn kiến thức, kỹ năng; tôn trọng và khuyến khích sự tự chủ, sáng tạo của GV khi soạn bài với ý tưởng mới.

GV thảo luận chi tiết, cụ thể bài học tiến hành nghiên cứu theo những gợi ý sau: đặt câu hỏi xem đây là loại bài học gì? cách giới thiệu bài học này như thế nào? có sử dụng tình huống có vấn đề để giới thiệu bài học này không? việc sử dụng các phương pháp dạy học và các phương tiện dạy học thế nào cho đạt hiệu quả cao? nội dung bài học chia ra những đơn vị kiến thức nào? dự kiến tổ chức những hoạt động dạy học nào tương ứng? GV sử dụng những câu hỏi để thúc đẩy khả năng tư duy sáng tạo của HS như thế nào? 

Từ đó lựa chọn: hình tổ chức lớp học, kỹ thuật dạy học, lời nói, hành động, thao tác cụ thể của GV, những nội dung cần trình bày trên bảng, nội dung kiến thức giáo dục cần tích hợp... cho phù hợp. Dự kiến cách suy nghĩ, lời nói hành động, thao tác của HS; sản phẩm học tập của HS trong bài học này là gì? những thuận lợi, khó khăn của HS khi tham gia các hoạt động học tập; các tình huống xảy ra và các xử lý nếu có..., kết thúc bài học như thế nào? đánh giá kết quả học tập của học sinh qua tiết học bằng cách nào? các bằng chứng để đánh giá kết quả học tập của HS là gì?

Ngoài ra, GV còn thảo luận về một số vấn đề khác như: làm thế nào để khắc phục được sự chênh lệch về trình độ của các HS trong lớp để đảm bảo tất cả các HS sau mỗi bài học đều đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng; làm thế nào để thúc đẩy quá trình hình thành các kỹ năng khác nhau ở HS; làm thế nào để duy trì và nuôi dưỡng các kỹ năng đã có của HS và mối liên hệ của nội dung đó với các nội dung khác của môn học hay với các môn học khác.

2. Bước 2: Tiến hành bài học và dự giờ

Sau khi hoàn thành kế hoạch dạy học chi tiết, một GV sẽ dạy minh họa bài học nghiên cứu ở một lớp học cụ thể, các GV còn lại trong nhóm tiến hành dự giờ và ghi chép thu thập dữ liệu về bài học.

Việc bố trí dự giờ là một khâu quan trọng của đổi mới SHCM theo NCBH, là cơ sở để GV có cách nhìn mới, nhận ra các vấn đề liên quan đến công việc của bản thân và đồng nghiệp. Các yêu cầu cụ thể của việc dự giờ như sau:

- Chuẩn bị lớp dạy minh họa, bố trí lớp có đủ chỗ ngồi quan sát thuận lợi cho người dự.

- Điều chỉnh số lượng người dự ở mức vừa phải, không quá đông gây khó khăn cho việc quan sát diễn biến bài học.

- Việc dự giờ cần đảm bảo không ảnh hưởng đến việc học của HS, không gây khó khăn cho người dạy minh họa.

- Vị trí của người dự: do trọng tâm là quan sát việc học của HS, cho nên người dự hoặc ngồi (đứng) ở hai bên lớp học hoặc đứng ở phía trước lớp học. Có thể quay video để lấy tư liệu sau bài học phục vụ thảo luận. GV cần quan sát cách HS học, cách phản ứng của HS trong giờ học, cách HS làm việc nhóm, những sai lầm HS mắc phải trong quá trình học. Sự quan sát ấy hướng tới tất cả các HS trong lớp học chứ không riêng những HS nổi bật, những HS giỏi hay giơ tay phát biểu. Sau khi kết thúc tiết học, những người tham gia sẽ cùng thảo luận về bài học đã được thực hiện.

3. Bước 3: Suy ngẫm, thảo luận về bài học nghiên cứu 

Đây là công việc có ý nghĩa quan trọng nhất trong SHCM, là yếu tố quyết định chất lượng, hiệu quả của SHCM, cho nên cần có tinh thần cộng tác, xây dựng của người tham gia và đặc biệt vai trò, năng lực của người chủ trì. Người dự sau khi quan sát việc học của HS, đưa ra những ý kiến, bằng chứng về những gì họ "nhìn thấy" được về cách suy nghĩ, cách học, cách giải quyết vấn đề của HS dựa trên thực tế lớp học, qua đó có thể bổ sung, rút kinh nghiệm, đề ra biện pháp thích hợp để nâng cao hiệu quả bài học.

Khi thảo luận, nội dung trao đổi cần tập trung vào việc nhận xét các hoạt động học tập của HS, về những khả năng HS đạt được trong thực tế giờ học rồi đem đối chiếu với ý định của GV dạy. Ý kiến trao đổi phải cụ thể, tỉ mỉ; lắng nghe và tôn trọng ý kiến của nhau; không phê bình, chỉ trích GV và HS; đồng cảm với khó khăn và chia sẻ thành công với GV dạy minh họa. Không nên quan tâm đến các tiêu chuẩn truyền thống của một giờ dạy như thời gian, nội dung kiến thức, sự hoàn hảo về tiến trình lên lớp.

4. Bước 4: Áp dụng cho thực tiễn dạy học

Sau khi thảo luận tiết dạy đầu tiên, nếu bài học nghiên cứu vẫn chưa hoàn thiện thì cần tiếp tục nghiên cứu, thay đổi, chỉnh sửa những nội dung chưa được sao cho phù hợp với đối tượng HS lớp tiếp theo.

Cuối cùng mỗi GV tham gia viết một báo cáo chỉ ra những điều đã học được liên quan đến chủ đề nghiên cứu và mục tiêu của mình, phản ánh về quá trình NCBH và tác động của nó vào giảng dạy và học tập./.